Stop de Bloeding – Be Prepared!

Elk kwartaal wordt een actueel dreigingsbeeld terrorisme in en tegen Nederland gepubliceerd, dit blijkt momenteel nog steeds substantieel te zijn. Noodzaak dus om scherp te blijven op dit actuele thema, en voor Netwerk Acute Zorg Noordwest in samenwerking met het Rode Kruis, de NVT en SpoedZorgNet reden te meer om het symposium ‘Be Prepared’ te organiseren. Onder begeleiding van Leo Geeraedts, traumachirurg (Amsterdam UMC, locatie VUmc) en initiatiefnemer van Stop de bloeding – red een level, wordt door verschillende sprekers ingegaan op de medische aspecten bij een terroristische aanslag.

Aan het woord is Ferdinand Strijthagen, Directeur Publieke Gezondheid (DPG) Zaanstreek-Waterland, die het publiek vertelt over de verantwoordelijkheden en inhoud van zijn functie als Directeur Publieke Gezondheid (DPG). Een DPG brengt als aanspreekpunt, gesprekpartner en adviseur namens de witte kolom de reguliere en opgeschaalde (crisis) zorg dichter bij elkaar. Strijthagen sluit af met de vijf uitgangspunten in de geest van het Commanders Intent: Do the most for the most, Scoop & Run, Acceptable risk and Damage control, Never walk alone en het gebruik van Standard Operational Procedures.

Harald Veen, traumachirurg en WHO consultant, geeft een korte uiteenzetting over de realiteit van terreur en de wereld van wondballistiek: de wetenschap van het gedrag van projectielen in het menselijk lichaam. Veen is werkzaam geweest in onder meer Nederland en Verenigd Koninkrijk en uitgezonden naar 30 medische missies in oorlogsgebieden over de hele wereld. Als oorlogschirurg is hij geconfronteerd met de gevolgen van explosie- en vuurwapengeweld. Veen gaat direct to the point: het vergt een damage control approach (medisch handelen gericht op beperking van letselschade), débridement (chirurgisch schoonmaken van het weefsel rondom de kogelbaan), oefening en eigen veiligheid. Kennis van wondballistiek is daarnaast nodig om adequaat te kunnen behandelen, waarbij energieoverdracht (samenhangend met afvuursnelheid) een belangrijke factor is. Een grote energieoverdracht leidt tot meer weefselschade, doordat cavitatie kan optreden: de kogel kantelt in het lichaam, waardoor ook omliggend weefsel wordt beschadigd. Sluit de wond daarom niet direct, maar observeer eerst een paar dagen. Verwondingen door gewapend geweld kunnen namelijk complexer zijn dan aanvankelijk zichtbaar is.

De volgende spreker is Rigo Hoencamp, kapitein-luitenant ter zee, oud-marinier en vaat-en traumachirurg bij het Alrijne Ziekenhuis/LUMC. De scheidslijn tussen het strijdtoneel en de civiele omgeving vervaagt en samenwerking tussen rampengeneeskunde en militaire geneeskunde kan nuttig zijn door de verandering in oorlogsvoering. Ziekenhuizen zijn zogeheten ‘soft targets’ geworden en niet meer vanzelfsprekend veilig. Naast eigen veiligheid, ontwikkeling in hardware (vuur- en steekwapens, explosieven) en prehospitale innovatie dient bewustwording als basis om de terreurdreiging te neutraliseren. Zijn we klaar voor de nieuwe manier van vijandig optreden? ‘No plan survives enemy contact’, stelt Hoencamp. Flexibiliteit, teamwork en rust zijn sleutelfactoren om van chaos weer terug naar orde te gaan. Voor het neutraliseren van levensbedreigende situaties kan de Dienst Speciale Interventies (DSI) worden ingezet, organisatorisch onderverdeeld in verschillende speciale eenheden. Ook voor deze teams geldt dat onderlinge samenwerking en het borgen van de eigen veiligheid cruciaal zijn om op een effectieve manier in de hete zone te interveniëren.

Terreur Gevolg Bestrijding impliceert preparatie, opleiden, handelingen, triage, gewondenspreiding en samenwerking. Simon Visser, expert Opgeschaalde Zorg bij Ambulance Amsterdam en GHOR-liaison, heeft zijn kennis vertaalt naar de oprichting van het S.O.R.T (Special Operations Response Team). Hij vertelt in zijn presentatie over dit team van speciaal opgeleid ambulancehulpverleners die in de warme zone een combinatie van levensreddende behandelingen en triage uitvoeren. ‘Train as you fight’, oftewel: train realistisch. Want hoe voelt het om een patiënt te moeten achter laten en te werken in een risicovolle omgeving met een hoofdlampje als enige lichtbron?

Tijd voor de carrousel. In groepen van 25 worden de aanwezigen langs vier verschillende tafels begeleid om te luisteren en te zien. Materialen en uitrusting op zowel militair gebied als het S.O.R.T. staan uitgestald en de werking en betrouwbaarheid van wapens en explosieven, granaten en springstoffen worden toegelicht. Door de carrousel wordt de praktijk in letterlijk zin tastbaarder.

Gordels om, want we gaan tempo maken. In 25 minuten tijd neemt Dennie Wulterkens, oudparamedic en initiator en course director in diverse opleidingen bin de spoedeisende geneeskunde, het publiek mee in de wereld van CBRNe incidenten, waarbij Chemische, Biologische, Radiologische, Nucleaire en/of Explosieve materialen worden ingezet als (terroristisch) wapen. De inzet van chemicaliën typisch iets voor de Eerste Wereldoorlog? Nee, want het is er en werkt nog steeds. Dit blijkt wel uit de beruchte voorbeelden die gedurende de presentie van Wulterkens passeren en waarbij hij de werkingsmechanismen en fysiologische gevolgen uitlegt.

Terreur Gevolgen Bestrijding is een breed begrip. Aan het woord is Harald Veen, bekend na zijn presentatie over wondballistiek. Naast medisch handelen, bewapening en organisatie komt ook een deel ethiek aan de orde. Wat is de definitie van terreur en kent terreur ethische grenzen? Veen vertelt over het moreel kompas waar niet alleen politici maar ook zorgprofessionals mee te maken hebben. Helder is de boodschap dat het niet gaat om ‘ons’, maar om de slachtoffers.

Leo Geeraedts (hiervoor genoemd) en Oscar van Waes, trauma en militair chirurg (Erasmus MC, Rotterdam) en was tevens werkzaam als Heli-MMT arts (TC Zuidwest Nederland) bespreken het concept Damage Control Resuscitation (DCR) en Damage Control Chirurgie (DCS). Damage Control Resuscitation omvat onder meer het stoppen van uitwendige bloedingen (met behulp van tourniquet, drukverband en tamponades) en het stoppen van inwendig bloedverlies middels Damage Control Chirurgie (DCS). Ook massatransfusie met bloedproducten vormt een belangrijk onderdeel van DCR. Geeraedts bespreekt methoden, overwegingen en valkuilen die voor massatransfusie en het stoppen van de bloeding per letselregio gelden. Van Waes presenteert vervolgens over DCS: snel, levensreddend chirurgisch ingrijpen om complicaties te voorkomen. Te denken valt aan een thoracotomie of tractomie (bij longletsel). Time matters bij Damage Control, herken een DCS patiënt snel, stop de bloeding en zorg dat iedereen weet wat er moet gebeuren.

Ten slotte nemen Maartje Terra, traumachirurg en arts MMT (Amsterdam UMC, locatie VUmc) en Han van den Brand (Noordwest Ziekenhuisgroep) het woord over voor casuïstiek. Twee agenten zijn betrokken bij een explosie, er is sprake van blast injury en één is ernstig verwond. Gezamenlijk met het publiek wordt ingegaan op de verschillende afwegingen die deze casus met zich meebrengt. Wat zet je klaar? Wie bel je? Waar moet je rekening mee houden? Wat wil je weten? Het zijn belangrijke keuzemomenten die de hersenen laten kraken. In dit geval één patiënt, laat staan als er meerdere patiënten tegelijk worden gepresenteerd.

Dus Be Prepared! En dat brengt ons aan het einde van de avond.
Hoe wapenen we ons tegen de vijanden van deze eeuw? Be Prepared betekent: borg je eigen veiligheid, werk samen, communiceer, train realistisch en: do the most for the most.

Deel deze pagina