Terugblik thema-avond Acute Verloskunde - 13 november

Het is dinsdagmiddag 13 november 2018 en een collegezaal in het AMC is rijk gevuld met onder meer kraamverzorgsters, verloskundigen, verpleegkundigen acute zorg en ambulancepersoneel. De kleine wijzer tikt de vijf aan: de thema-avond Acute Verloskunde kan beginnen. Dagvoorzitter Erica Staal concludeert  dat de collegezaal is gevuld met een goede vertegenwoordiging vanuit de hele acute zorgketen. En dat is maar beter ook, want zorgverlening binnen (acute) verloskunde doe je samen.

Meten en bespreken – Ger de Winter (Perined)
Dat naast ‘samen doen’ ook ‘samen kijken’ belangrijk is, blijkt uit de presentatie van Ger de Winter, directeur van Perined. In 2001 zette Perined een stap richting digitale verbinding van de keten (acute) geboortezorg met de geboorte van de Perinatale Registratie Nederland (PRN). Perined is een organisatie van, voor en door zorgverleners en houdt zich bezig met het verzamelen en analyseren van perinatale gegevens op landelijk, regionaal en lokaal niveau. De Winter laat zien wat voor digitale gegevens er zoal beschikbaar zijn en bespreekt enkele cijfers uit 2015/2016 met betrekking tot de karakteristieken van vrouwen die bevallen zijn en geboren kinderen. Ook worden onderzoeksresultaten over de variatie in sectiopercentage tussen ziekenhuizen getoond en de verschillen in perinatale sterfte in groot Amsterdam. Ook op individueel niveau kunnen zorgverleners  op een veilige manier de eigen gegevens bestuderen via het digitaal dashboard ‘Perined Insight’. De Winter sluit af met de boodschap dat inzicht geven in en het bespreken van cijfers de eerste stappen zijn tot een verbetertraject van de keten van (acute) geboortezorg.

Shock – Tijs van den Berg (AMC)
Een hypoperfusie van vitale weefsel en hongerige cellen. We hebben het over een shock, een levensbedreigende situatie. Hoe langer cellen lijden aan een voedings- en zuurstoftekort, hoe minder kans op tijdig herstel en hoe groter het risico op een letale shocktoestand. Time matters dus! Tijs van den Berg, anesthesioloog bij het AMC, noemt een aantal algemene symptomen van shock, waaronder weefselperfusie, tachycardie, hyperventilatie en een lage temperatuur. Tekenen die herkenbaar en meetbaar zijn, zou je denken. Maar niets is wat het lijkt in het geval van een zwangere vrouw. Verschillende fysiologische systemen hebben zich al aangepast ter voorbereiding op een potentieel trauma dat eraan komt: de bevalling. Doordat het lichaam van de zwangere vrouw reeds is voorbereid worden de symptomen van shock gecamoufleerd en lijkt het net alsof de gezondheid in orde is… totdat de vrouw plots in fatale toestand verkeert. De rijzende vraag is natuurlijk hoe de symptomen zo snel mogelijk kunnen worden herkend? Hierbij moet rekening worden gehouden met de valkuilen van de algemene symptomen, stelt Van den Berg. Tachycardie en hypotensie treden namelijk pas later op. Geef de zwangere daarom een hand. Dit is niet alleen beleefd, maar levert ook veel informatie op. Alert zijn op de ademhaling kan daarnaast een snelle herkenning ten goede komen. Voor de basale behandeling van een zwangere in shock in de thuissituatie kan de SHOM ABC worden aangehouden. Dit staat voor Safety – Help – Oxygen – Mud – Airway Breathing Circulation, waarbij ‘Mud’ duidt op een manuele verplaatsing van de uterus, zodat er minder druk ontstaat op de vena cava. Geef daarnaast tijdig een vooraankondiging aan het ziekenhuis. Maar verder geldt vooral: geef een hand! Want temperatuur is in geval van shock een zeer goede graadmeter en let op de ademhaling! De klassieke shock symptomen zijn bij een zwangere pas laat zichtbaar.

Acute Zorg aan zwangeren: een casus - Lieke van Hout en Bram Ockeloen
Eerstelijns verloskundige  Lieke van Hout en ambulanceverpleegkundige Bram Ockeloen vertellen over een casus waarbij zij nauw betrokken zijn geweest. Wegens privacy redenen wordt de casus in dit verslag niet beschreven. Maar de kern van het verhaal is duidelijk en voor elke zwangere patiënt van belang: niet elke traumatische aandoening bij een zwangere vrouw is per se zwangerschap-gerelateerd, dus blijf breed denken in de differentiaal diagnose. Bedenk daarnaast goed of er extra expertise en/of handen nodig zijn en zorg ten slotte goed voor de opvang en begeleiding van alle betrokkenen in de periode na het incident.

Stuitligging en dan… - Leonie van Rheenen (OLVG)
In Nederland worden meer dan 4000 baby’s per jaar in stuitligging geboren. Een stuitbevalling kent een verhoogd risico op hypoxie/asfyxie, navelstrengcompressie en in 3-4% van de gevallen wordt een baby a terme geboren. Het advies is dan ook om een (vaginale) stuitbevalling te laten plaatsvinden in het ziekenhuis. Maar wat als het gaat om een ongeplande stuitbevalling met hoge persdrang, hoe kunnen verloskundigen in de thuissituatie adequaat helpen? Gynaecologe Leonie van Rheenen uit het OLVG bespreekt een casus aan de hand van spannend beeldmateriaal en licht een aantal tips en trics toe voor een (on)geplande vaginale stuitbevalling in de thuissituatie. Wanneer de vrouw een ‘all fours’ houding aanneemt (op handen en knieën) zijn er minder vaak handgrepen nodig en is er minder kans op navelstrengcompressie. Laat moeder bewegen en haar benen optillen (‘van all fours naar ‘klaar voor de start’) om te voorkomen dat de armen van de baby vast blijven zitten. De volgende truc, genaamd Frank’s nudge’ (vrij vertaald het duwtje van Frank) kan worden toegepast op het nakomend hoofdje (het caput). Van Rheenen houdt een kunstmatig bekken en een pop omhoog en illustreert hiermee hoe het vastzitten van het caput kan worden opgelost door met beide handen vlak onder het sleutelbeen te duwen. Verlies geen tijd met het zoeken naar cortonen want die zijn vaak niet te vinden, kies voor een ‘all fours’ positie naar ‘klaar voor de start’ en denk aan het duwtje van Frank. Het publiek wordt ten slotte gevraagd om Frank’s nudge te oefenen op de buurman- of vrouw.
Ondanks voorgaande complicatieverhalen volgt een ontspannen lachsalvo door de collegezaal.

(Dreigende) premature partus – Robin van der Lee (Radboud UMC Nijmegen)
Temperatuur werd in de presentatie over shock al benoemd als belangrijke vitale parameter, maar voor prematuren geldt dat temperatuurmanagement (naast luchtwegmanagement) van levensbelang is. Belangrijk om te beseffen is dat het hele systeem van een prematuur nog onrijp is. De voorwaarden voor een ideale omgeving waarin een prematuur wordt geboren zijn daarom een hoge omgevingstemperatuur, een hermetisch afgesloten ruimte (geen tocht) en de aanwezigheid van een opvangteam. In de thuissituatie zijn deze omstandigheden vaak anders en dient de prematuur goed warm te worden gehouden en de transporttijd naar het ziekenhuis zo kort mogelijk. Op de vraag of een prematuur in de thuissituatie in plastic moet worden gewikkeld om warm te blijven antwoord  het merendeel van de zaal terecht nee. Het gaat namelijk juist om de toediening van een externe warmtebron, zoals een warme kruik of doek. Kleine tip voor de ambulancedienst: zet alvast de kachel in de ambulance aan. Bij een dreigende vroeggeboorte (premature partus, < 32 weken) wordt de prematuur het liefst gezien in de derde lijn (mits er sprake is van acceptabele aanrijtijd). De potentiële winst van transport is namelijk veelal groter dan de risico’s van extreme premature partus buiten de derde lijn. Van der Lee toont ter ondersteuning een retrospectief onderzoek waaruit bleek dat prematuren buiten de derde lijn (outborns) meer kans hebben op intraventriculaire hemorrhage (bloeding in het hoofd) dan prematuren geboren in de derde lijn (inborns). Bij een onstuitbare partus met zichtbare progressie in minuten kan wel worden gekozen voor de tweede lijn. Van der Lee vertelt het publiek over zijn eigen ervaringen bij premature geboortes. De premature partus kan worden beïnvloedt door medicinale toedieningen, maar interessanter is dat moeders bewust en onbewust ook invloed hebben op tijd en plek van bevallen. Instructie van de moeder is daarom belangrijk.

Reanimatie sectio – Rebecca Painter (AMC)
Een reanimatie hysterotomie, ook wel ‘reanimatie sectio’ genoemd,  komt per jaar 1-9 keer voor in Nederland. Het gaat hierbij om reanimatie van een zwangere patiënt na een hartstilstand, waarbij de baby middels een keizersnede uit de baarmoeder wordt gehaald. De kans dat je een reanimatie sectio zal meemaken is kleiner dan 1%. Aan het woord is Rebecca Painter, gynaecoloog in het AMC.  Experts op het gebied van een reanimatie sectio zijn zeldzaam, onderzoek  op dit gebied is gering en de kans dat de ingreep fataal afloopt voor de baby ligt op 83%. Maar het belang van een reanimatie sectio is duidelijk: het kan het leven van moeder en kind redden. Onder meer de veneuze terugvloed naar het hart wordt verhoogd en de compressie van de vena cava vermindert.  Sinds de komst van de MOET-cursus (Managing Obstetric Emergencies and Trauma) is het aantal uitgevoerde reanimatie sectio’s gestegen. De handleiding stelt dat, indien blijkt dat de reanimatie van de moeder niet succesvol is, de reanimatie sectio binnen 4 minuten na de start van de hartmassage plaats moet vinden. Binnen 5 minuten dient de reanimatie sectio te zijn uitgevoerd.
In de praktijk blijkt dat het halen van deze tijdsnorm erg lastig is en er is in Nederland ruimte voor verbetering. Painter legt vervolgens uit hoe je een reanimatie sectio uitvoert. In the heat of the moment heb je alleen een scalpel nodig, is steriliteit geen prioriteit en is het belangrijk tijdens de sectio door te gaan met de borstcompressies. Painter sluit af met een aantal praktische punten. ‘Start by 4, finish by 5’, blijf ervan bewust dat het om een zwangere patiënt gaat in reanimatie en wacht niet totdat je in het ziekenhuis bent.

De thema-avond is ten einde en de deelnemers worden bedankt voor hun aanwezigheid.
Kijk naar de cijfers, geef een hand, blijf breed kijken, denk aan het duwtje van Frank, maak het warm en vergeet je scalpel niet. Het lijken losse kreten, maar de aanwezigen van de thema-avond Acute Verloskunde weten wel beter.

Deel deze pagina